Quyền của mọi công dân tham gia tiến hành các công việc công, quyền bầu cử và quyền ứng cử, quyền bình đẳng trong tiếp cận các dịch vụ công đều đã được nêu ra trong Tuyên ngôn Nhân quyền Toàn cầu và được đảm bảo về pháp lý trong điều 25 Công ước Quốc tế về các quyền Dân sự và Chính trị. 

Những nguyên tắc này thường được biết đến như là “quyền tham gia” đã được  Ủy ban Nhân quyền Liên Hiệp Quốc  gồm các chuyên gia giám sát việc thực hiện Công ước Quốc tế về các quyền Dân sự và Chính trị giải thích rõ hơn. Ủy ban đã giải thích rõ nội dung của điều 25 cũng như cách thức thực thi điều này, tầm quan trọng của việc thực hiện quyền tham gia với một xã hội dân chủ và ai là người có trách nhiệm thực thi quyền ấy. 


Quyền tham gia bao gồm những gì?
Ủy ban Nhân quyền phát biểu rằng quyền tham gia vào đời sống công “là trung tâm của một xã hội dân chủ”. Điều 25 của Công ước công nhận và bảo vệ quyền này và cơ hội của tất cả mọi công dân tham gia vào việc tiến hành các hoạt động của đời sống công cộng, quyền bầu cử và quyền ứng cử, cùng với quyền có tiếp cận với các dịch vụ công
Quyền này cho người dân quyền lựa chọn tổ chức chính trị của mình, đại diện chính thức của mình, chính phủ của mình, và một bản hiến pháp của mình. Những lựa chọn ấy và “quyền của các cá nhân tham gia vào những quá trình đó… làm nên tiến trình của các hoạt động trong đời sống công cộng,” Ủy ban giải thích. 
Việc tiến hành các hoạt động trong đời sống công cộng liên quan đến việc thực thi quyền lực chính trị, đặc biệt với thực thi các quyền lực lập pháp, hành pháp và tư pháp. Việc thực thi quyền tham gia liên quan đến tất cả mọi khía cạnh của nền hành chính công, cũng như việc xây dựng và thực thi chính sách ở cấp quốc tế, quốc gia, khu vực và địa phương. 

Quyền này dành cho ai?
Quyền này dành cho mọi công dân không phân biệt “về chủng tộc, màu da, giới tính, ngôn ngữ, tôn giáo, quan điểm chính trị hay quan điểm khác, nguồn gốc dân tộc hay xã hội, tài sản, nguồn gốc sinh thành hay các đặc điểm vị thế khác.” 
 
Có những điều kiện gì kèm theo quyền tham gia?
Có thể có một số điều kiện đối với việc thực thi quyền tham gia, nhưng Ủy ban Nhân quyền của Liên Hiệp quốc cũng nêu rõ rằng những điều kiện này phải dựa trên “những tiêu chí khách quan và hợp lý”. Ví dụ, Ủy ban chỉ ra rằng việc xác định độ tuổi ứng cử hoặc được bổ nhiệm với một số vị trí nhất định cao hơn độ tuổi bầu cử có thể được coi là hợp lý. 

Tham gia vào đời sống công cộng là gì?
Người dân tham gia trực tiếp vào việc tiến hành những hoạt động trong đời sống công cộng khi họ thực thi quyền lực của mình với tư cách là thành viên của các cơ quan lập pháp hoặc bằng cách điều hành các cơ quan hành pháp
Họ cũng tham gia trực tiếp hay gián tiếp vào việc bầu cử các đại biểu của địa phương, đại biểu quốc hội, người đứng đầu nhà nước và tham gia vào các cuộc tham vấn quốc gia, các cuộc trưng cầu dân ý, ví dụ như để thông qua hoặc thay đổi hiến pháp
Các hội đồng được thành lập để ra quyết định về các vấn đề của địa phương và để đại diện cho lợi ích của một cộng đồng nào đó được chính phủ trực tiếp tham vấn là cơ quan để công dân tham gia trực tiếp
Người dân cũng tham gia vào các tranh luận và đối thoại công khai về các vấn đề của đời sống công cộng. 

Ai đảm bảo người dân có quyền tham gia và được tham gia? 
Quyền tham gia, bao gồm quyền bầu cử và biểu quyết trong các cuộc trưng cầu dân ý phải được luật pháp quy định. “Việc phân bổ quyền lực và những phương cách để mỗi công dân thực thi quyền tham gia vào việc tiến hành các hoạt động trong đời sống công cộng.. phải được quy định trong Hiến pháp và các luật khác”, Ủy ban gợi ý. 
Ủy ban Nhân quyền Liên Hiệp quốc cho rằng sẽ không hợp lý nếu hạn chế quyền bầu cử trên cơ sở điều kiện khuyết tật về thể chất hay áp đặt các yêu cầu về trình độ hay tài sản.  
Ủy ban cũng nêu rõ rằng tự do biểu đạt, tự do kết giao và hội họp là những điều kiện cần thiết để thực thi quyền bầu cử hiệu quả, và những quyền tự do ấy phải được bảo vệ hoàn toàn.
Tình trạng một số nhóm bị loại trừ và các biện pháp cần thiết để đảm bảo tất cả đều được tham gia
Một số nhóm gặp phải khó khăn trong việc đưa ra quan điểm của họ hoặc tham gia vào đời sống công cộng trong cộng đồng mình. Vì những sự phân biệt đối xử theo chủng tộc, giới hay tôn giáo và vì thiếu tiếp cận với giáo dục cũng như thiếu các điều kiện phù hợp, nhiều người đã không thể thực thi được quyền tham gia của họ một cách đầy đủ như những người khác. 
Ở nhiều cộng đồng, Phụ nữ tiếp tục “im lặng” trước những quyết định ảnh hưởng đến xã hội của họ. Mặc dù Công ước về các quyền Dân sự và Chính trị và Công ước về Xóa bỏ mọi sự phân biệt đối xử với Phụ nữ đòi hỏi Nhà nước phải tiến hành các biện pháp “để xóa bỏ mọi sự phân biệt đối xử với phụ nữ trong đời sống chính trị và công cộng trong nước”, đặc biệt đảm bảo quyền bầu cử của phụ nữ, quyền tham gia vào việc hoạch định các chính sách của chính phủ và tham gia vào các tổ chức liên quan đến đời sống công cộng và đời sống chính trị của đất nước.

Trên toàn cầu, 19,5% số thành viên của nghị viện/quốc hội trong năm 2011 là phụ nữ, tăng khoảng 0,5% so với năm trước. Thống kê này của Liên đoàn Liên - Nghị viện – the Inter-Parliamentary Union (IPU) cho thấy đã có một sự tăng trưởng chắc chắn nhưng chậm về tỷ lệ đại biểu nữ trong các nghị viện, đồng thời cũng có những sự khác biệt rất lớn giữa các quốc gia và khu vực. Theo IPU thì số ứng viên nữ tranh cử ở các cơ quan này không đủ để có tác động lên kết quả bầu cử như nam giới. 

Người khuyết tật, những người đã từ lâu không được tham gia đầy đủ vào đời sống công cộng trong chính cộng đồng mình, hay đang tiến hành các chiến dịch để được tham gia đầy đủ.  Một nghiên cứu nền tảng của Văn phòng Nhân quyền Liên Hiệp quốc năm 2012 cho thấy “những người bị khuyết tật tinh thần hoặc tâm lý tiếp tục bị tước đoạt quyền bầu cử và ứng cử”. Báo cáo khuyến nghị Ủy ban Nhân quyền xem xét rà soát Bình luận chung về Điều 25 “để phản ánh những tiến bộ của luật nhân quyền quốc tế trong lĩnh vực này.”
Các dân tộc bản địa và thiểu số thường bị coi là “người ngoài cuộc” và không thể thực thi quyền tham gia của mình. Các xã hội trong đó những nhóm người bản địa và thiểu số bị lề hóa phải nỗ lực chống lại nghèo đói, thiếu bền vững về môi trường và giải quyết các mâu thuẫn nội tại.  Văn phòng Nhân quyền LHQ ủng hộ và vận động cho quyền của các nhóm bản địathiểu số ở các cấp quốc tế và quốc gia, bao gồm những nỗ lực của Báo cáo viên đặc biệt về Quyền của các dân tộc bản địa Chuyên gia đặc biệt về các vấn đề thiểu số.

Trẻ em có thể không được tham gia bầu cử theo luật định, nhưng theo Công ước về quyền trẻ em, các em vẫn có quyền được tham gia vào cộng đồng của mình. Điều 12 Công ước Quyền trẻ em quy định rằng trẻ em có quyền tham gia vào quá trình ra quyết định có liên quan đến cuộc sống của các em. Trong Bình luận chung số 12 về quyền được lắng nghe của trẻ em, Ủy ban về Quyền trẻ em giải thích rằng “khái niệm tham gia nhấn mạnh rằng việc tham gia của trẻ em không phải chỉ là một hành động phát sinh mang tính thời điểm, mà là xuất phát điểm cho một sự trao đổi tích cực.” 

Dịch từ http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Day2012/Pages/InfoNote.aspx 

Các nguồn tham khảo:
Tuyên ngôn Nhân quyền Toàn cầu 
Công ước quốc tế về các quyền Dân sự và Chính trị  
Bình luận chung số 25: Quyền tham gia vào các hoạt động của đời sống công cộng, quyền bầu cử và bình đẳng trong tiếp cận với các dịch vụ công. 
Công ước về Quyền Trẻ em  
Công ước về Xóa bỏ Mọi sự phân biệt đối xử với Phụ nữ  
Ủy ban về Quyền Trẻ em; Bình luận chung số 12  
Nghiên cứu về sự tham gia của người khuyết tậ trong đời sống công cộng và đời sống chính trị  
Ủy ban Nhân quyền LHQ  
OHCHR – Các dân tộc bản địa  
OHCHR - Những người thiểu số