“Em viết về sự tiêu cực của trường mình trên facebook, cô giáo phát hiện và đề nghị em xóa đi. Em không xóa vì đó là sự thật. Điều này nói gì về nền giáo dục của Việt Nam?”. “Tại sao thanh niên đi biểu tình chống Trung Quốc gây hấn ở Biển Đông lại bị giải tán? Liệu khi chưa có luật biểu tình thanh niên có nên xuống đường hay không?”. “Tại sao các vấn đề như Vinalines và Vinashin không được giải quyết thấu đáo? Sao không thấy ai chịu trách nhiệm gì? Tại sao vấn đề boxit Tây Nguyên không được giải quyết? Có phải vì tham nhũng hay không?”. “Tại sao xã hội dân sự còn chưa phát triển? Liệu có phải vì chúng ta chưa có một luật về hội hay không?”. “Tại sao những người viết bài trên blog bị cản trở, có phải vì họ vi phạm pháp luật hay vì họ thực thi quyền của mình nhưng không được chính phủ đồng ý?”

Ảnh: Thanh niên đăng ký tham gia sự kiện "chúng tôi thay đổi thế giới"


Đây là một số câu hỏi của các bạn thanh niên đưa ra trong cuộc giao lưu “chúng tôi thay đổi thế giới” bàn về sự tham gia của thanh niên vào các hoạt động của xã hội dân sự. Có lẽ, các câu hỏi cũng nói lên sự nghiêm túc, chín chắn, và mối quan tâm đặc biệt của giới trẻ đến những vấn đề đại sự của Việt Nam. Nó chứng minh những phàn nàn, đánh đồng về sự vô tâm, thờ ơ của giới trẻ với tình hình đất nước là thiển cận. Giới trẻ Việt Nam vẫn dõi theo sự thăng trầm của dân tộc, và quan tâm đến những vấn chính trị xã hội quan trọng.

Nhưng điều quan trọng hơn, giới trẻ Việt Nam đang thiếu một không gian dân sự để hoạt động độc lập, tự do và mang tính xây dựng. Các không gian mà các bạn trẻ có hiện chỉ dừng ở hoạt động từ thiện, bảo vệ môi trường hay cứu trợ người nghèo. Những không gian mang tính chính trị, như thảo luận về tham nhũng, dân chủ, trách nhiệm giải trình và quyền con người còn rất hạn chế. Những đề tài này thường bị coi là nhạy cảm, bị dán mác chống đối, lật đổ, nếu nhẹ cũng là diễn biến hòa bình. Chính vì vậy, bên chính quyền chưa khuyến khích thanh niên tham gia những không gian như vậy, và thanh niên chưa tự mở các không gian như vậy cho mình.

Khi không có không gian tự do để trao đổi về những vấn đề nghiêm túc, thanh niên hoặc chuyển mối quan tâm đến những chủ đề “cướp, giết, hiếp” không lành mạnh, hoặc tham gia vào những không gian mạng như facebook hoặc blog để thảo luận những vấn đề chính trị xã hội. Đây là những không gian ảo có nhiều bất mãn, bất cần và bất hợp tác. Nó thiếu thông tin đa chiều, dẫn đến những méo mó của xã hội dân sự mà Việt Nam đang phải đối mặt.

Cũng phải hiểu rằng, việc nhiều thanh niên không quan tâm đến không gian “chính thống” vì họ nghĩ ở đó chỉ đưa ra các thông tin chính thức “made in Thông tấn xã Việt Nam” do sự “nhạy cảm” của vấn đề. Không thỏa mãn nhu cầu thông tin, giới trẻ dễ bức xúc, và thậm chí bất mãn, mất niềm tin vào nguồn tin. Như tự nhiên, họ sẽ khai thác thông tin ở những nơi khác, những nơi tự do không bị đánh thuế, cho dù thông tin không có kiểm chứng.

Khi tin những vấn đề trọng đại chỉ được thảo luận “tự do” trên không gian “ngoài lề” mà dân gian gọi là báo lề trái, thì giới trẻ sẽ bỏ rơi không gian chính thống có tên gọi là báo lề phải. Khi đó, các nỗ lực tuyên truyền chỉ là vô vọng vì giới trẻ đã quay lưng bỏ đi. Chính vì vậy, việc cho phép các diễn đàn chính thức hoạt động độc lập và tự do sẽ giúp cho nhà nước quản lý tốt hơn rất nhiều so với cấm đoán.

Tất nhiên, nhà nước sẽ không bao giờ mở được các không gian dân sự cho thanh niên tham gia, vì đơn giản đó không phải là trách nhiệm của nhà nước. Không gian dân sự phải do thanh niên tự tạo ra, phục vụ cho lợi ích và mối quan tâm của mình. Khi đã có không gian riêng của mình, thanh niên có thể mời những nhà quản lý thuộc chính phủ, quốc hội và học giả đến giao lưu và thảo luận. Đây chính là môi trường có ích, có khả năng tự điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu của thanh niên và lợi ích của quốc gia.

Không gian dân sự luôn luôn tồn tại. Hợp pháp sự tự do của nó là cách tốt nhất để quản lý nó. Nếu cố gắng bóp nghẹt nó, nó sẽ phình ra ở nhiều nơi khác, theo những hình thức méo mó không mong đợi. Và khi đó, nó không có lợi cho ai.

Và mọi sự phải bắt đầu từ thanh niên, thanh niên phải tự mở ra không gian dân sự tự do cho mình!