Để chính quyền không phải là "gã gác cửa"

Từ vụ việc chính quyền xã Đồng Văn, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An “ăn” 250 triệu trên tổng số 280 triệu tiền cứu đói nhân dân mất mùa đặt ra một câu hỏi lớn về vai trò của chính quyền địa phương. Nếu không có những giải pháp quyết liệt mang tính cách mạng, bộ máy chính quyền có thể trở thành một “gã gác cửa” ngăn cản các nguồn lực chảy vào nhân dân, kiểm soát các ý kiến phản biện trong xã hội, và trở thành vòi bạch tuộc hút cạn năng lượng của cộng đồng.

Để chính quyền không phải là "gã gác cửa"
Nhân dân biết gì mà góp ý

Ngày 5 tháng 1 năm 2015, Quốc hội và Chính phủ chính thức lấy ý kiến nhân dân về Bộ luật dân sự kéo dài trong ba tháng đến hết ngày 5 tháng 4 năm 2015. Đây là một sự kiện quan trọng, thể hiện sự dân chủ hơn trong việc xây dựng pháp luật ở Việt Nam.

Nhân dân biết gì mà góp ý
Chúng ta đã làm gì để giúp Việt Nam thoát thế kẹt?

Kết thúc bộ phim “Theo dòng sông băng – Chasing ice”, nhà hoạt động môi trường James Balog đã nói “25, 30 năm nữa, khi Simone và Emily nhìn tôi và hỏi: Lúc biến đổi khí hậu xảy ra thì bố đang làm gì, khi mà bố biết rõ điều gì sẽ xảy ra? Tôi muốn mình có thể nói: Các con ạ, bố đã làm tất cả những gì bố có thể làm". Chứng kiến những khó khăn về kinh tế, suy thoái về đạo đức, và nguy cơ tụt hậu của quốc gia, mỗi người dân Việt Nam cần hỏi: chúng ta đã làm gì?

Chúng ta đã làm gì để giúp Việt Nam thoát thế kẹt?
Có công thức nào cho dân chủ?

Với thất bại trong phát triển của một số nước dân chủ đa Đảng ở Nam Á và Châu Phi và sự vượt lên của Trung Quốc, các nhà nghiên cứu, chính trị và hoạt động xã hội bắt đầu đặt câu hỏi về sự liên quan giữa dân chủ và phát triển. Dân chủ là nguyên nhân, động cơ hay kết quả của phát triển? Liệu phát triển có phải hy sinh dân chủ? Dù câu trả lời là gì thì gần đây có nhiều chỉ trích về các lý thuyết và thực hành dân chủ, có thể mục đích nhằm tăng cường hiểu biết giúp cho quá trình dân chủ hóa tốt hơn hoặc vì lợi ích nhóm của một số người bị đe dọa bởi dân chủ mà họ phản đối dân chủ.

Có công thức nào cho dân chủ?
Xã hội dân sự và Vốn xã hội

Michael Woolcock tin rằng cộng đồng nào sở hữu nhiều mạng lưới và hội nhóm dân sự thì có khả năng cao hơn trong việc xóa bỏ đói nghèo, chống lại rủi ro thiên tai, và giải quyết các xung đột xã hội. Các cộng đồng này cũng có khả năng tạo ra hoặc tận dụng các cơ hội do môi trường mang lại. Đây là những đặc tính mà một cộng đồng thiếu vắng các tổ chức xã hội dân sự không có.

Xã hội dân sự và Vốn xã hội
Có người trẻ trưởng thành quốc gia mới trưởng thành

Trong các cuộc gặp gỡ thanh niên hay trên diễn đàn xã hội, chúng ta vẫn gặp nhiều bạn trẻ chờ đợi sự hướng dẫn của người lớn về việc họ nên làm gì, phân biệt đúng sai như thế nào, và đâu là mục đích họ nên phấn đấu. Nhiều bạn trẻ tự cho mình là người yếu thế trong quan hệ với người khác, và tuân theo sự áp đặt của người lớn. Nhiều người sống theo mong muốn của gia đình, dư luận xã hội nhiều hơn là theo ý thích và khát vọng của bản thân. Tại sao lại có hiện tượng này và làm thế nào để người trẻ xóa bỏ định kiến, tự thoát ra khỏi vỏ bọc để sống đúng với nhân cách tự do và quyền bình đẳng của mình, tham gia tốt hơn vào phát triển xã hội?

Có người trẻ trưởng thành quốc gia mới trưởng thành
Luật pháp mở hay bó tự do của người dân?

Bộ trưởng Bộ tư pháp Hà Hùng Cường trong phiên họp Quốc hội ngày 13 tháng 11 năm 2014 đã chia sẻ suy nghĩ của ông về quyền dân sự, chính trị. Ông nói “trong lĩnh vực dân sự này luật càng ít thì khoảng không tự do của con người càng nhiều. Luật càng nhiều càng cụ thể thì càng bó sự tự do của con người”. Đây chính là triết lý sâu xa của nhà nước pháp quyền mà ngay nhiều đại biểu dân cử cũng không hiểu hết.

Luật pháp mở hay bó tự do của người dân?
Thực phẩm biến đổi gien và rủi ro cho người Việt Nam

Gần đây Bộ Nông nghiệp phát triển nông thôn cho phép bốn sản phẩm ngô biến đổi gien được trồng ở Việt Nam gồm giống BT 11, MIR162 của Syngenta Việt Nam (thuộc Thụy Sĩ) và giống MON 89034, NK603 của Dekalb Việt Nam (thuộc Monsanto của Mỹ). Đây là một bước đi chưa có tiền lệ, có thể ảnh hưởng sâu rộng đến nền nông nghiệp và lợi thế cạnh tranh của Việt Nam.

Thực phẩm biến đổi gien và rủi ro cho người Việt Nam
Tưởng chuyện của người ta

Chị gọi điện, khóc nức nở. Đứa con trai duy nhất đang học đại học của chị vừa bị đuổi vì tội trốn lớp, chơi game và nợ quá nhiều tín chỉ. Chị không thể tưởng tượng được điều đó lại xảy ra với mình. Chị là hiệu trưởng một trường Trung học có tiếng ở thành phố. Chị thấy xấu hổ vì mình đi dậy con người ta mà con mình thì không dậy nổi. Nhưng tai hại hơn nó còn vay tiền lãi cao mà chị và chồng phải nghiến răng đi trả. Khi bị phát hiện, nó quỳ dưới chân chị và khóc. Nó bảo nó bị bạn lừa, nhờ vay tiền đóng học phí. Nhưng chị dò hỏi biết nó chơi game nhiều, tụ tập bạn bè nhiều, ăn nhậu nhiều nên vay tiền tiêu pha. Chị không ngờ thằng con trai học giỏi, hiền lành giờ lại có thể “văn vở” lừa cả bố mẹ nó. Chị hối hận vì không giám sát nó, vì đã từng tin những cám dỗ và rủi ro đầy rẫy ngoài xã hội là của con nhà người ta chứ không thể rơi vào con nhà chị.

Tưởng chuyện của người ta
Sao không cấm phụ nữ phá thai?

Theo báo cáo bệnh viện phụ sản trung ương, khoảng 40% số thai nhi ở Việt Nam bị phá, cao gấp đôi so với thống kê chính thức của nhà nước. Điều này đồng nghĩa một năm có khoảng một triệu thai nhi bị phá bỏ (số liệu chính thức là 500,000). Có rất nhiều hệ lụy gây ra do việc phá thai, chính vì vậy có câu hỏi đặt ra: có nên cấm phụ nữ phá thai không?

Sao không cấm phụ nữ phá thai?
"Tôi không sợ thiếu binh mà chỉ sợ lòng dân không theo"

Về cơ bản, chúng ta đều đồng ý với nhau rằng, Dân tộc Việt Nam luôn là một khối đại đoàn kết, đặc biệt khi đất nước lâm nguy, bị ngoại bang xâm lấn. Tinh thần đoàn kết và sẵn sàng hy sinh vì nước đó thấm đẫm trong dòng máu của mỗi người Việt. Tuy nhiên không phải ai cũng có thể tập hợp và huy động sức mạnh đó từ nhân dân để đánh đuổi kẻ thù, giành lại giang sơn.

"Tôi không sợ thiếu binh mà chỉ sợ lòng dân không theo"
Tác dụng ngược của kiểm duyệt thông tin

Việc kiểm duyệt các thông tin liên quan đến tình dục, bạo lực hoặc chính trị thường được biện minh bởi các nhà cầm quyền “vì muốn tốt cho xã hội”. Tuy nhiên, các nghiên cứu về kiểm duyệt (Ashmore, Ramchandra, & Johns, 1971, Wicklund and Brehm, 1974, Worchel & Armold, 1973, Workchel, 1992) đều cho thấy phản ứng của con người trước các thông tin bị kiểm duyệt là muốn được tiếp cận thông tin đó hơn, hoặc ủng hộ thông tin bị kiểm duyệt hơn so với trước khi nó bị cấm.

Tác dụng ngược của kiểm duyệt thông tin
Dạy trẻ sự thật

Suốt thập kỉ qua, thôi là cơ man bao nhiêu vấn đề lớn nhỏ được đưa ra để mổ xẻ liên quan đến việc cần phải làm thế nào để nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học. Từ việc dạy chữ O hay chữ A trước, rồi giảm tải cho chiếc cặp sách, thay đổi sách giáo khoa, máy tính bảng rồi đến gần đây nhất là chủ trương không chấm điểm. Chúng ta vẫn quẩn quanh với những “cải cách” nằm trong giới hạn mà chưa dám động đến nhiều giá trị căn bản cần phải bổ sung, đó là dạy con trẻ nhìn vào sự thật.

Dạy trẻ sự thật
Cuộc chiến chống HIV: im lặng đồng nghĩa với cái chết

HIV/AIDS được cho là xuất phát trừ châu Phi trong những năm 1960s, sau đó lan vào Mỹ thông qua Haiti. Do các bệnh nhân đầu tiên được phát hiện là người đồng tính nam vào năm 1981 nên HIV/AIDS thời gian đó được gọi là Hội chứng miễn dịch liên quan đến người đồng tính (Gay Related Immune Defficiency). Đây là một thời kỳ đen tối của cộng đồng người đồng tính Mỹ, không chỉ vì HIV/AIDS lần lượt cướp đi mạng sống người thân của họ, mà bởi kỳ thị nặng nề trong xã hội. Người đồng tính sống trong im lặng, chịu đựng, mặc cho xã hội gán những điều kinh khủng vào mình. Sự hoang mang phủ bóng đen lên toàn bộ cộng đồng.

Cuộc chiến chống HIV: im lặng đồng nghĩa với cái chết
Những thân phận sau nỗi ám ảnh GDP

Tại sao Việt Nam lại đang có nguy cơ tụt hậu so với ngay Campuchia và Myanmar? Có phải vì chúng ta đang tôn vinh những giá trị ảo, đang chạy theo những mộng tưởng, và đang bị mờ mắt vì các đồ dùng xa xỉ?

Những thân phận sau nỗi ám ảnh GDP
Tại sao không được nghe đài địch?

Hồi nhỏ tôi thường thắc mắc với bố tại sao lại cấm nghe đài địch. Ông đưa ra rất nhiều giải thích khác nhau, nhưng tôi vẫn không thỏa mãn. Tôi chỉ băn khoăn nếu “muốn bắt cọp thì phải vào hang cọp” thì muốn thắng địch thì phải hiểu địch chứ. Như vậy, thì phải nghiên cứu, phân tích địch thì mới có giải pháp tốt để thắng địch, nếu không biết gì về địch thì làm sao thắng được địch?

Tại sao không được nghe đài địch?
Khi nào một quốc gia chuyển qua thể chế dân chủ?

Có nhiều thảo thuận khác nhau về quá trình dân chủ hóa và nguyên nhân cũng như điều kiện để tạo ra một nền dân chủ, trong đó có mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và dân chủ hóa. Samuel Huntington, để trả lời cho câu hỏi “liệu sẽ có nhiều quốc gia trở thành dân chủ”, đã nghiên cứu hai đường hướng xuất hiện của các thể chế dân chủ, một là các điều kiện có lợi cho dân chủ tồn tại trong xã hội, hai là bản chất của quá trình chính trị tạo ra các điều kiện thuận lợi đó. Huntington cho rằng có nhiều yếu tố khác nhau ảnh hưởng đến quá trình dân chủ hóa, ví dụ như mức độ phát triển kinh tế, sự phân phối thu nhập (bình đẳng hay bất bình đẳng), sự tồn tại của các giai cấp xã hội và đặc trưng của chúng, văn hóa và tôn giáo. Tuy nhiên, Huntington cho rằng, “không có một điều kiện nào đủ để dẫn đến dân chủ hóa. Ngoại trừ một yếu tố duy nhất đó là kinh tế thị trường, không có một điều kiện riêng rẽ, tiên quyết nào dẫn đến sự phát triển (dân chủ hóa) này”.

Khi nào một quốc gia chuyển qua thể chế dân chủ?
Cải cách thể chế kinh tế không thể làm ngơ thể chế dân sự xã hội

Cú quỵ ngã của kinh tế Việt Nam vào cuối năm 2008 đầu năm 2009 khi tỉ lệ tăng trưởng GDP tụt xuống khoảng 3% đã mở đầu cho một thời kỳ èo uột của nền kinh tế. Tỉ lệ tăng GDP luôn ở mức chông chênh trên dưới 5% đã cho thấy nguyên nhân cốt lõi của khủng hoảng kinh tế không phải do suy thoái kinh tế thế giới mang lại, mà do những nút thắt nội tại gây ra. Nếu tiếp tục làm ngơ, Việt Nam nhanh chóng tụt lại phía sau không những về thu nhập kinh tế, mà cả về các chỉ số giáo dục, y tế, môi trường và dân chủ tự do so với các nước trong ASEAN, ngay cả với Cambodia, Lào và Myanmar.

Cải cách thể chế kinh tế không thể làm ngơ thể chế dân sự xã hội
Đổi mới là bỏ rào cản cũ

Một tâm lý khá phổ biến ở Việt Nam đó là cái gì cũng cho vào luật, nghị định, thông tư để có cơ sở thực hiện. Đây là tư duy rất cũ có từ thời bao cấp với suy nghĩ “được làm những gì nhà nước cho phép”. Để làm nhiều thứ thì phải có thêm nhiều luật, nhiều nghị định và nhiều thông tư. Tiếc rằng cuộc sống luôn biến đổi, luật, nghị định và thông tư liên tục trở nên cũ, không còn phù hợp và trở thành rào cản cho phát triển.

Đổi mới là bỏ rào cản cũ
Đồng tính, nhạc rốc, kiểm duyệt và giai cấp sáng tạo***

Trong lịch sử phát triển của thế giới, ở mỗi thời điểm có một giai cấp “cầm trịch” cho sự tồn tại và phát triển loài người. Thời xa xưa là giai cấp nông dân, cho đến khi công nghiệp hóa là giai cấp công nhân. Gần đây với sự phát triển của khoa học, công nghệ, “nền kinh tế tri thức” được đề cập đến như là một tất yếu của sự phát triển xã hội. Tuy nhiên, nhiều học giả cho rằng ngày nay một quốc gia chỉ chiến thắng trong cuộc cạnh tranh nếu như họ hấp dẫn và tạo dựng được một giai cấp sáng tạo.

Đồng tính, nhạc rốc, kiểm duyệt và giai cấp sáng tạo***