Khi miếng ăn lên ngôi

Làng tôi người đông, đất chật, cách biệt trung tâm. Đất khó nuôi người nên muốn đổi đời, người phải tha phương lập nghiệp. Nhưng đến cuối năm, đã thành lệ, thế nào người cũng hồi hương ăn Tết. Xa mấy, họ cũng gắng về. Vậy mà năm ngoái, lệ cũ đã có dấu hiệu thay đổi. Tết năm ngoái, làng thưa vắng hẳn. Lứa bạn của tôi, tuy đã hẹn nhau là cuối năm cùng về nhưng rồi mỗi người một ngả. Anh cả tôi, người đang sống ở nước ngoài mà năm nào cũng về, năm ngoái chỉ về ít ngày trước Tết rồi vội đi ngay. Anh bảo: “phải lướt nhanh để ... tránh Tết”. Lạ lùng quá phải không các bạn? Khi tìm nguyên nhân của điều lạ lùng này, tôi mới biết rằng: sự ê hề của tiệc tùng ngày Tết đã khiến nhiều người sợ và không muốn về làng như mọi khi. Bạn đã bao giờ trải qua một tình huống tương tự như thế chưa? Về phần mình, tôi thấy nỗi sợ ấy thật thú vị và thật đáng để chúng ta cùng suy ngẫm - nhất là ở thời điểm mà một mùa xuân mới nữa lại sắp về.

Khi miếng ăn lên ngôi
Nhân dân biết gì mà góp ý

Ngày 5 tháng 1 năm 2015, Quốc hội và Chính phủ chính thức lấy ý kiến nhân dân về Bộ luật dân sự kéo dài trong ba tháng đến hết ngày 5 tháng 4 năm 2015. Đây là một sự kiện quan trọng, thể hiện sự dân chủ hơn trong việc xây dựng pháp luật ở Việt Nam.

Nhân dân biết gì mà góp ý
10 sự kiện năm 2014 của LGBT Việt Nam

Năm 2014 tiếp tục là một năm thành công của phong trào vận động và bảo vệ quyền của người đồng tính, song tính và chuyển giới (LGBT). Dù không có nhiều sự kiện “nổi và rộng” như “Tôi Đồng Ý”, “Thức tỉnh để đón cầu vồng” hay “Yêu là cưới” như năm 2013, nhưng 2014 ghi nhận nhiều bước tiến quan trọng thể hiện bề sâu và kết quả vận động không mệt mỏi của cộng đồng. Nó cũng là năm mở ra các hướng đi mới, đa dạng, đa chiều cho cộng đồng LGBT hoạt động trong tương lai. Diễn Ngôn xin điểm lại 10 sự kiện nổi bật liên quan đến phong trào này.

10 sự kiện năm 2014 của LGBT Việt Nam
Chúng ta đã làm gì để giúp Việt Nam thoát thế kẹt?

Kết thúc bộ phim “Theo dòng sông băng – Chasing ice”, nhà hoạt động môi trường James Balog đã nói “25, 30 năm nữa, khi Simone và Emily nhìn tôi và hỏi: Lúc biến đổi khí hậu xảy ra thì bố đang làm gì, khi mà bố biết rõ điều gì sẽ xảy ra? Tôi muốn mình có thể nói: Các con ạ, bố đã làm tất cả những gì bố có thể làm". Chứng kiến những khó khăn về kinh tế, suy thoái về đạo đức, và nguy cơ tụt hậu của quốc gia, mỗi người dân Việt Nam cần hỏi: chúng ta đã làm gì?

Chúng ta đã làm gì để giúp Việt Nam thoát thế kẹt?
Cần cẩn trọng khi làm phim về các nhóm thiểu số

Trong bài “Để Hội…tính lại”, tác giả Nguyễn Ngọc Minh chúc Hội lần sau tính lại thấu đáo hơn. Tuy nhiên, tôi nghĩ tốt nhất đạo diễn và ê kíp nên suy nghĩ thêm về cách làm phim về các nhóm thiểu số, yếu thế trong xã hội trước khi quyết định có nên để Hội tính tiếp hay không.

Cần cẩn trọng khi làm phim về các nhóm thiểu số
Để Hội… tính lại

“Để mai tính 2” (“Để Hội tính”) đang gây nhiều tranh cãi và thảo luận trong xã hội xung quanh hình ảnh của người chuyển giới mô tả trong phim. Thậm chí đã xuất hiện kêu gọi tẩy chay bộ phim. Vậy Hội đã tính đúng hay sai ở đâu?

Để Hội… tính lại
Đừng để Hội tính

Hội hoảng hốt vì bị tống vào trại giam cùng với những người đàn ông khác. Vì là người chuyển giới từ nam sang nữ, cô hiểu sự nguy hiểm của thân nữ nhi khi bị giam chung với những người đàn ông giang hồ, tội phạm. Nhưng khi thấy thân hình cường tráng của người đàn ông cùng phòng, bao sợ hãi tan biến vì nhục dục trỗi dậy. Cô xin quản giáo cho ở lại cùng phòng và có hành vi quấy rối người tù nam. Có lẽ, những chi tiết được nhấn mạnh trong trailer của phim “Để Hội Tính” (Để Mai Tính 2) đã tập trung vào ham muốn tình dục của người chuyển giới nữ, thậm chí cả những chi tiết hau háu nhìn người khác đi tiểu.

Đừng để Hội tính
Có công thức nào cho dân chủ?

Với thất bại trong phát triển của một số nước dân chủ đa Đảng ở Nam Á và Châu Phi và sự vượt lên của Trung Quốc, các nhà nghiên cứu, chính trị và hoạt động xã hội bắt đầu đặt câu hỏi về sự liên quan giữa dân chủ và phát triển. Dân chủ là nguyên nhân, động cơ hay kết quả của phát triển? Liệu phát triển có phải hy sinh dân chủ? Dù câu trả lời là gì thì gần đây có nhiều chỉ trích về các lý thuyết và thực hành dân chủ, có thể mục đích nhằm tăng cường hiểu biết giúp cho quá trình dân chủ hóa tốt hơn hoặc vì lợi ích nhóm của một số người bị đe dọa bởi dân chủ mà họ phản đối dân chủ.

Có công thức nào cho dân chủ?
Xã hội dân sự và Vốn xã hội

Michael Woolcock tin rằng cộng đồng nào sở hữu nhiều mạng lưới và hội nhóm dân sự thì có khả năng cao hơn trong việc xóa bỏ đói nghèo, chống lại rủi ro thiên tai, và giải quyết các xung đột xã hội. Các cộng đồng này cũng có khả năng tạo ra hoặc tận dụng các cơ hội do môi trường mang lại. Đây là những đặc tính mà một cộng đồng thiếu vắng các tổ chức xã hội dân sự không có.

Xã hội dân sự và Vốn xã hội
Có người trẻ trưởng thành quốc gia mới trưởng thành

Trong các cuộc gặp gỡ thanh niên hay trên diễn đàn xã hội, chúng ta vẫn gặp nhiều bạn trẻ chờ đợi sự hướng dẫn của người lớn về việc họ nên làm gì, phân biệt đúng sai như thế nào, và đâu là mục đích họ nên phấn đấu. Nhiều bạn trẻ tự cho mình là người yếu thế trong quan hệ với người khác, và tuân theo sự áp đặt của người lớn. Nhiều người sống theo mong muốn của gia đình, dư luận xã hội nhiều hơn là theo ý thích và khát vọng của bản thân. Tại sao lại có hiện tượng này và làm thế nào để người trẻ xóa bỏ định kiến, tự thoát ra khỏi vỏ bọc để sống đúng với nhân cách tự do và quyền bình đẳng của mình, tham gia tốt hơn vào phát triển xã hội?

Có người trẻ trưởng thành quốc gia mới trưởng thành
Luật pháp mở hay bó tự do của người dân?

Bộ trưởng Bộ tư pháp Hà Hùng Cường trong phiên họp Quốc hội ngày 13 tháng 11 năm 2014 đã chia sẻ suy nghĩ của ông về quyền dân sự, chính trị. Ông nói “trong lĩnh vực dân sự này luật càng ít thì khoảng không tự do của con người càng nhiều. Luật càng nhiều càng cụ thể thì càng bó sự tự do của con người”. Đây chính là triết lý sâu xa của nhà nước pháp quyền mà ngay nhiều đại biểu dân cử cũng không hiểu hết.

Luật pháp mở hay bó tự do của người dân?
Thực phẩm biến đổi gien và rủi ro cho người Việt Nam

Gần đây Bộ Nông nghiệp phát triển nông thôn cho phép bốn sản phẩm ngô biến đổi gien được trồng ở Việt Nam gồm giống BT 11, MIR162 của Syngenta Việt Nam (thuộc Thụy Sĩ) và giống MON 89034, NK603 của Dekalb Việt Nam (thuộc Monsanto của Mỹ). Đây là một bước đi chưa có tiền lệ, có thể ảnh hưởng sâu rộng đến nền nông nghiệp và lợi thế cạnh tranh của Việt Nam.

Thực phẩm biến đổi gien và rủi ro cho người Việt Nam
Tưởng chuyện của người ta

Chị gọi điện, khóc nức nở. Đứa con trai duy nhất đang học đại học của chị vừa bị đuổi vì tội trốn lớp, chơi game và nợ quá nhiều tín chỉ. Chị không thể tưởng tượng được điều đó lại xảy ra với mình. Chị là hiệu trưởng một trường Trung học có tiếng ở thành phố. Chị thấy xấu hổ vì mình đi dậy con người ta mà con mình thì không dậy nổi. Nhưng tai hại hơn nó còn vay tiền lãi cao mà chị và chồng phải nghiến răng đi trả. Khi bị phát hiện, nó quỳ dưới chân chị và khóc. Nó bảo nó bị bạn lừa, nhờ vay tiền đóng học phí. Nhưng chị dò hỏi biết nó chơi game nhiều, tụ tập bạn bè nhiều, ăn nhậu nhiều nên vay tiền tiêu pha. Chị không ngờ thằng con trai học giỏi, hiền lành giờ lại có thể “văn vở” lừa cả bố mẹ nó. Chị hối hận vì không giám sát nó, vì đã từng tin những cám dỗ và rủi ro đầy rẫy ngoài xã hội là của con nhà người ta chứ không thể rơi vào con nhà chị.

Tưởng chuyện của người ta
Sao không cấm phụ nữ phá thai?

Theo báo cáo bệnh viện phụ sản trung ương, khoảng 40% số thai nhi ở Việt Nam bị phá, cao gấp đôi so với thống kê chính thức của nhà nước. Điều này đồng nghĩa một năm có khoảng một triệu thai nhi bị phá bỏ (số liệu chính thức là 500,000). Có rất nhiều hệ lụy gây ra do việc phá thai, chính vì vậy có câu hỏi đặt ra: có nên cấm phụ nữ phá thai không?

Sao không cấm phụ nữ phá thai?
Khi Hoa hồng bị nhét vào Phong bì

Chả biết chính xác tự bao giờ, hoa hồng được coi là biểu tượng của cái đẹp của tình yêu. Chỉ biết rằng từ hàng nghìn năm trước, đi suốt từ đế chế Hy Lạp, La Mã, Ba Tư cho đến một thế giới phẳng ngày nay, mặc cho sự khác biệt về chính trị, chủng tộc, tôn giáo, vị thế của loài hoa này về cơ bản chưa bao giờ bị thay đổi. Thậm chí ở nhiều xã hội, hoa hồng là hình ảnh ẩn dụ cho người con gái đẹp…

Khi Hoa hồng bị nhét vào Phong bì
"Tôi không sợ thiếu binh mà chỉ sợ lòng dân không theo"

Về cơ bản, chúng ta đều đồng ý với nhau rằng, Dân tộc Việt Nam luôn là một khối đại đoàn kết, đặc biệt khi đất nước lâm nguy, bị ngoại bang xâm lấn. Tinh thần đoàn kết và sẵn sàng hy sinh vì nước đó thấm đẫm trong dòng máu của mỗi người Việt. Tuy nhiên không phải ai cũng có thể tập hợp và huy động sức mạnh đó từ nhân dân để đánh đuổi kẻ thù, giành lại giang sơn.

"Tôi không sợ thiếu binh mà chỉ sợ lòng dân không theo"
Tác dụng ngược của kiểm duyệt thông tin

Việc kiểm duyệt các thông tin liên quan đến tình dục, bạo lực hoặc chính trị thường được biện minh bởi các nhà cầm quyền “vì muốn tốt cho xã hội”. Tuy nhiên, các nghiên cứu về kiểm duyệt (Ashmore, Ramchandra, & Johns, 1971, Wicklund and Brehm, 1974, Worchel & Armold, 1973, Workchel, 1992) đều cho thấy phản ứng của con người trước các thông tin bị kiểm duyệt là muốn được tiếp cận thông tin đó hơn, hoặc ủng hộ thông tin bị kiểm duyệt hơn so với trước khi nó bị cấm.

Tác dụng ngược của kiểm duyệt thông tin
Đốn cây cổ thụ Việt Nam mất ký ức văn hóa của mình

1. Đầu thu năm ngoái, trên đường vô Nam công tác, chúng tôi có ghé vào một quán nhỏ ven đường. Quán nhỏ vô danh sẽ chẳng có gì đáng nhớ cả, cho đến khi, tôi ngước nhìn lên và thích thú nhận ra rằng, chúng tôi đang ngồi dưới bóng râm của một cây thị cổ. Trong khu vườn yên tĩnh, thị trổ lá vươn cành ôm lấy không gian, chở che cho quán nhỏ. Sau vòm lá biếc, những quả thị lấp ló xuất hiện, một số đã ngả vàng. Sắc vàng là dấu hiệu cho biết, thị đã chín rồi, chỉ còn chờ tay người hái xuống thôi. Chắc không ai nỡ vô tâm trước sắc hương mê hoặc của thị chín. Màu sắc và mùi hương đặc trưng ấy đã đi qua tuổi thơ của bao thế hệ người Việt nông thôn, lắng xuống rồi bừng lên thành cổ tích, ca dao, huyền thoại: “Thị ơi thị, thị rụng bị bà/ Bà để bà ngửi chứ bà không ăn”. Trên quãng đường còn lại, tôi miên man nghĩ về những cây cổ thụ ở quê nhà. Đã bao năm rồi, hình ảnh và số phận của chúng không thôi ám ảnh tôi.

Đốn cây cổ thụ Việt Nam mất ký ức văn hóa của mình
Dạy trẻ sự thật

Suốt thập kỉ qua, thôi là cơ man bao nhiêu vấn đề lớn nhỏ được đưa ra để mổ xẻ liên quan đến việc cần phải làm thế nào để nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học. Từ việc dạy chữ O hay chữ A trước, rồi giảm tải cho chiếc cặp sách, thay đổi sách giáo khoa, máy tính bảng rồi đến gần đây nhất là chủ trương không chấm điểm. Chúng ta vẫn quẩn quanh với những “cải cách” nằm trong giới hạn mà chưa dám động đến nhiều giá trị căn bản cần phải bổ sung, đó là dạy con trẻ nhìn vào sự thật.

Dạy trẻ sự thật
Tình yêu không "lạc giới"

Trước khi bước vào phòng chiếu phim “Lạc giới” (Đạo diễn&Kịch bản Phi Tiến Sơn), tôi gặp một anh bạn nhà báo. Anh bạn kết luận: “Anh chưa xem phim, nhưng tin anh đi, kiểu phim này sẽ không ra gì đâu!...” Một ấn tượng nào đó rất xấu đã bị cài vào đầu của nhiều người đến xem bộ phim này. Có thể vì đạo diễn Phi Tiến Sơn đã từng nhiều lần bị báo giới ném đá tập thể, có thể vì bộ phận truyền thông không biết tạo ấn tượng cho phim, hoặc có thể vì đa phần người xem đều có thái độ miệt thị với phim Việt. Đương nhiên, vì nhiều lý do, phim Việt có những hạt sạn không đáng có, nhưng một cái nhìn cởi mở đôi khi lại có ích hơn sự hà khắc. Phim “Lạc giới”, dù chưa hoàn hảo, nhưng có khả năng sẽ mở ra một hướng đi mới cho điện ảnh đại chúng ở Việt Nam: Sự kết hợp giữa nghệ thuật và giải trí.

Tình yêu không "lạc giới"